Vrijdag 15 januari, AK kein vergessen


Hervatting proces tegen

Heinrich Boere.

Verslag van zittingsdag 15 januari 2010

Op de elfde procesdag tegen voormalig SS´er Heinrich Boere in Aken
was het de beurt aan de enige nog levende mede-dader van Boere,
Jacobus Besteman om verhoord te worden. Per videoverbinding met de
rechtbank in Rotterdam werd de belangrijkste getuige van de aanklagers
tegen Boere ondervraagd door rechter Nohl.

Maar de 88-jarige Besteman, die na de oorlog in Nederland werd
veroordeeld en 13 jaar gevangenisstraf uitzat, wilde duidelijk niet aan
zijn rol in de Tweede Wereldoorlog herinnerd worden. En zo volgde de
ene tenenkrommende scène na de andere.
Zo vraagt de rechter hem bij het begin van het verhoor of hij in 1946
werd veroordeeld. Besteman zegt dat niet meer te weten. De rechter:
"Werd u ter dood veroordeeld en werd die straf daarna in levenslang
omgezet?" "Ja", antwoord Besteman. De rechter: "Werd u veroordeeld
vanwege de moord op twee burgemeesters, een uit Asten, de andere uit
Someren en de moord op de heer Bicknese?" Besteman beaamt dat.
"Waarom bent u in 1940 tot de SS toegetreden?", vraagt de rechter.
Besteman: "Niet goed nagedacht." Op de vraag of hij in 1940 toetrad tot
de NSB, zegt Besteman dat niet meer te weten. De volgende vraag gaat
over het oostfront: "Was u als soldaat aan het oostfront onderdeel van de
Divisie Viking/Westland?" "Ik geloof wel dat er daar Nederlanders
waren", antwoordt Besteman ontwijkend. De rechter wil weten of
Besteman lid was van de Germaanse SS. Besteman: "Dat weet ik niet.
Wat is de Germaanse SS?"

Dan wil de rechter meer weten over het speciale commando Feldmeijer:
"Wat waren uw opdrachten bij dat commando? Wat was het doel van dat
commando?" Besteman zegt dat niet weten en nooit een opdracht te
hebben ontvangen. Dan wordt er van tolk gewisseld, omdat de
Nederlandse niet naar Duits recht beëdigd zou zijn. De hele ondervraging
begint van voren af aan. Rechter Nohl wil weten of de opdrachten van het
speciale commando vergeldingsacties waren. Besteman zegt dat niet te
weten. "Waarom werden de burgemeesters van Asten en Someren en de
apotheker uit Breda dan vermoord?"

Besteman zegt dat hij dat niet heeft gedaan. Hij heeft nooit een pistool in
zijn bezit gehad. Hij was nooit lid van het commando Feldmeijer. Wie de
bevelen gaf of hoe het tot de moorden kwam, weet Besteman niet meer.
Dan wordt er iets meer ingegaan op de moord op de apotheker Bricknese
en hoe Boere en Besteman daar handelden: "Ik weet dat ik in een winkel
was en dat we burgerkleding droegen. Er was verder niemand. We zijn
naar binnengelopen en ik stond naast Boere en dan viel er plots een schot
en was de man in de apotheek dood." Rechter Nohl vraagt wie er
geschoten heeft en Besteman zegt: "Dat weet ik niet meer. Ik heb geen
wapen gezien." "Heeft u geschoten", wil de rechter weten. "Ik heb nooit
een wapen gehad, ik heb nooit geschoten. Ik heb nooit een wapen gehad."
Rechter Nohl: "Maar waarom bent u dan meegegaan, als u helemaal geen
wapen had?" Besteman: "Iemand zal ergens tegen me gezegd hebben, dat
ik mee moest gaan." Rechter Nohl: "Maar in de verslagen van de
verhoren in 1946 en 1949 geeft u aan te hebben geschoten." Besteman
herhaalt nog maar eens dat hij nooit een wapen heeft gehad. De rechter
wil dan weten of de apotheker een kans had om te vluchten, of dat hij een
bedreiging vormde voor Boere en Besteman? Nee, zo stelt Besteman, hij
weet niet waarom Bricknese werd doodgeschoten. Dan probeert Nohl
erachter te komen hoe het zat met de zogenoemde `bevelsnoodtoestand´,
dat de SS´er van het commando geen andere keuze zouden hebben gehad
dan bevelen uit te voeren. Werd hen executie of concentratiekamp in het
vooruitzicht gesteld als zij zouden weigeren? Wat gebeurde er met
mensen die weigerden? Besteman gaf aan dat iedereen die erbij betrokken
was bang was om een bevel of opdracht te weigeren, maar dat er geen
enkel commandolid geëxecuteerd werd, omdat zij aan acties deelgenomen
hadden. Maar wie er over dat onderwerp iets gezegd had, wist hij niet
meer. De rechter wil nog weten wat Besteman onder een
concentratiekamp verstond: "Voor dienstweigeraars was dat een
ongewoon zware straf. Dachau of zo."

Rechter Nohl vraagt verder: "U zat 13 jaar gevangen en kwam in 1958
vrij. Was deze straf terecht?" Besteman: "Ik had een straf verdiend, maar
of het terecht was, kan ik niet zeggen." Nohl: "Maar waarom denkt u dat
u een straf verdiende?" "Omdat ik in Rusland en bij het commando was."
Nohl: "Maar u heeft toch gezegd, dat u geen wapen heeft gehad. Dan is
de veroordeling wegens moord toch onterecht?" Besteman: "Dat moet u
aan de rechter vragen."

Na de ondervraging door rechter Nohl, neemt openbaar aanklager Maass
het over: "Meneer Besteman. U bent vroeger ook verhoord. Toen was u
zo´n 24 jaar oud. Wilt u zeggen dat uw geheugen toen beter was als nu?"
Besteman: "Dat weet ik niet." Maass: "Heeft u toentertijd de verhoorders
voorgelogen?" Besteman: "Ik weet niet wat ik hen verteld heb, maar ik
weet wel heel zeker, wat ik niet gedaan heb."
Ook aan de advocaten van Boere geeft Besteman onbevredigende
antwoorden; ergens van iemand heeft hij ooit een bevel gehad, dat weet
hij nog, maar of hij aanwijzingen kreeg hoe opdrachten uit te voeren en
wie die opstelde en wie hem na de oorlog verhoord hebben, dat allemaal
weet Besteman niet meer.

Na twee uur wordt het verhoor beëindigd. Aansluitend laat rechter Nohl,
tot verbijstering van de aanwezigen, weten dat hij met de bewijsvoering
nu wel klaar is en dat de aanklager en de verdediging de volgende zitting
met hun pleidooien beginnen kunnen. Buiten de rechtszaal verklaarden
zowel de verdediging als de mede-aanklagers echter dat zij nog meer
bewijsvoering wilden aandragen. Als deze niet door de voorzittende
rechter afgewezen worden, dan vullen er nog 4 tot 5 zittingsdagen volgen.
De volgende zitting is op 28 januari 2010.